Antwerp (c) Antwerpen Toerisme & Congres

door Bart Van Loo, auteur van De Bourgondiërs

Antwerpen

Cathedral of our lady (c) Antwerpen Toerisme & congres

1. Onze-Lieve-Vrouwekathedraal

Eind vijftiende eeuw slibde het Zwin dicht en die verzanding was een niet te stoppen fenomeen. Het rijke Brugge verloor stilaan zijn rechtstreekse verbinding met de zee. Wat door de natuur allang in gang was gezet, zou door de politieke actualiteit definitief zijn beslag krijgen. Na een bloedige burgeroorlog die door Maximiliaan van Oostenrijk (gemaal van de omgekomen Maria van Bourgondië) werd gewonnen, zou hij bij wijze van vergelding de internationale handelaars oproepen de stad te verlaten en zich in Antwerpen te vestigen. Het betekende de doodsteek voor Brugge.

Deze trend reflecteerde ook in de bevolkingsaantallen. Brugge zou nooit de kaap van de 50.000 inwoners ronden terwijl Antwerpen in de loop van de zestiende eeuw zelfverzekerd naar de magische grens van 100.000 zielen groeide. Het succes van de Scheldestad kreeg een spectaculair uithangbord. Als enige stad in onze contreien slaagde het erin toch minstens één toren van zijn monumentale gotische kerk te voltooien — met z’n 123 meter een Europese topper. Sinds de afwerking in 1521 is de Antwerpse Onze- Lieve-Vrouwekerk, die pas in 1559 een kathedraal werd, altijd een even triomfantelijke als adembenemende climax van de Brabantse gotiek gebleven, een hoogtepunt uit de geschiedenis van de Lage Landen tout court. 

Opvallend: net zoals het Lam Gods van Jan van Eyck vandaag nog altijd in de Gentse Sint-Baafs hangt, kun je in de Antwerpse kathedraal een van de grootste meesterwerken van Pieter Paul Rubens bewonderen. Het is zo zeldzaam om een kunstwerk te aanschouwen in zijn oorspronkelijke habitat, maar hier kan het, en wel dankzij De kruisafneming waartoe Rubens in 1611 de opdracht kreeg. Loop na afloop even naar de Groenplaats, naar het alom gekende standbeeld van de schilder uit 1840. Daar kun je zien dat de schilder een papier bij zich draagt met daarop… kijk goed… een summiere schets van zijn onvergetelijke Kruisafneming. 

PS: Normaal gezien keert het bronzen grafmonument van Isabelle van Bourbon in 2021 terug naar de kathedraal. Momenteel geniet het van de gastvrijheid van Museum M in Leuven. Zij was de tweede vrouw van Karel de Stoute en de moeder van Maria van Bourgondië. Haar beeltenis werd door de beeldenstormers beschadigd en de bijhorende treurfiguren verdwenen. Later doken er tien weer op. Die staan vandaag in het Rijksmuseum in Amsterdam. 

© BVL

Groenplaats 21, 2000 Antwerpen
Ma-Vr 10 tot 17u, Za 10-15u, Zo 13-17u
Betalend
www.dekathedraal.be

Museum Mayer van den Bergh, Antwerp (c) Antwerpen Tourisme en Congres

2. KMSKA / Mayer van den Bergh

Eerst het slechte nieuws: het zal nog even duren vooraleer het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen zijn deuren weer opent. Het is lange tijd gesloten voor een diepgaande restauratie. Maar niet getreurd, want heel wat onvergetelijke werken uit de vijftiende eeuw hangen nu tijdelijk in het Museum Mayer van den Bergh, en als klap op de vuurpijl krijg je hier ook nog een van de strafste meesterwerken uit de zestiende eeuw gepresenteerd. Kortom, niet te missen. 

Eerst houden we halt bij het portret van Filips van Croy (ca. 1460), van de hand van Rogier van der Weyden. De langneuzige Croy, edelman aan het Bourgondische hof, lag aan de basis van een legendarische ruzie tussen Filips de Goede en Karel de Stoute, maar komt hier over als een toonbeeld van rust en verzoening. Het dient gezegd dat de vete niet zijn fout was. Nu zijn we helemaal klaar voor twee onvergetelijke vrouwen: een sensuele Madonna en een losgeslagen manwijf.  

Museum Mayer van den Bergh

Het moet het absolute topstuk zijn uit het KMSKA, deze Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen (1454-56) van Jean Fouquet, de Franse hofschilder die ook een intrigerend portret maakte van Karel VII, de koning die gered werd door Jeanne d’Arc en altijd in onmin zou leven met Filips de Goede. We zien een vijftiende-eeuwse Maria die devoot haar ogen neerslaat terwijl ze omgeven door rode engelen en gehuld in blauw-witte kleding een indrukwekkende borst heeft ontbloot. Meer dan vijfenhalve eeuw oud is het, duidelijk middeleeuws van opzet en inspiratie, maar tegelijkertijd is Fouquets kleurgebruik verrassend modern: je raakt er niet op uitgekeken. 

En ten slotte is er het werk van Pieter Bruegel de Oude dat kunstverzamelaar Fritz Mayer van den Bergh in 1894 voor ocharme 488 oude Belgische franken op de kop kon tikken. Vandaag is het net als die andere vermelde werken volstrekt onbetaalbaar geworden. De Dulle Griet (1563) is een schilderij waarover specialisten niet uitgeschreven raken. Ga ervoor zitten, verdwaal tussen de figuren en monsters van Bruegel, laat u verblinden door zijn verbeelding, door het vuur van de hel en het geweld van de hebzucht. 

© BVL

Lange Gasthuisstraat 19, 2000 Antwerpen
Di-Zo 10-17u
Betalend
www.museummayervandenbergh.be

Terug naar boven