Leuven

door Bart Van Loo, auteur van De Bourgondiërs

Leuven

Universiteitsbibliotheek Leuven

1. Katholieke Universiteit Leuven

In 1423 had Filips de Goede de universiteit van Dole (Franche-Comté) opgericht. Het had voor de hand gelegen dat de Bourgondische hertog zijn eigen universiteit in Dijon oprichtte, maar daar had de Franse koning als gerechtigd leenheer een stokje voor kunnen steken, terwijl hij over de Franche-Comté niets te zeggen had. Feodaal gesproken behoorde dat graafschap immers tot het Duitse rijk. Met de stichting van de universiteit van Dole stak Filips een dikke middelvinger op naar Parijs.

Twee jaar later zag de Alma Mater van Leuven het licht. Brabant was net als de Franche-Comté van oudsher verbonden met het Duitse rijk, dat geen strobreed in de weg legde. Uiteindelijk waren er twee universiteiten in de Bourgondische erflanden, twee keer onafhankelijk van Parijs, dat was een gegeven dat kon tellen. 

Officieel zat de zwakke Brabantse hertog Jan IV – die weldra door Filips buitenspel zou worden gezet - achter de stichting van de Leuvense universiteit, maar in werkelijkheid ging het om een initiatief van de stadsbestuurders. Ze hoopten de trage neergang van de lakennijverheid te counteren door hun stad een nieuw, intellectueel elan te geven. De belangen overstegen natuurlijk Brabant, omdat de inwoners van de Bourgondische Nederlanden het doelpubliek vormden. Dat Filips de Goede de universiteit een warm hart toedroeg bleek toen hij in 1426-1427 de paus vroeg om de Alma Mater uit te breiden met een theologische faculteit – dit gebeurde uiteindelijk in 1432.

In de loop der eeuwen waren wereldberoemde wetenschappers werkzaam aan de Leuvense universiteit. Denk maar aan Andreas Vesalius die als eerste het menselijke lichaam van kop tot teen blootlegde of cartograaf Mercator. Vandaag is de K.U.L. nog altijd een internationaal gerenommeerde universiteit, met o.a. DNA-pionnier Jean-Jacques Cassiman en bloedvatenspecialist Peter Carmeliet als bekende namen. Dankzij de universiteit is Leuven een echte kennis-hub geworden met in en rond de stad veel high-tech bedrijven. 

© BVL / MEER
https://www.visitleuven.be/nl/universiteit

Sint-Pieterskerk (c) Toerisme Leuven

2. Sint-Pieterskerk 

Op zoek naar een middeleeuws wandelmuseum? Betreed dan dit uit witte zandsteen opgetrokken, maar helaas onafgewerkte meesterwerk van de Brabantse gotiek. Met de bouw werd begonnen rond 1400. De nieuwe kerk kwam in de plaats van een romaans gebedshuis, waarvan wel de crypte is bewaard. De geplande torens zijn, zoals wel vaker bij monumentale godshuizen uit de middeleeuwen, nooit afgeraakt. Allicht speelde financiële redenen een rol, maar ook de onstabiele, moerassige ondergrond moet roet in het eten hebben gegooid.

Binnen kun je allerlei objecten zien die speciaal voor deze plek werden vervaardigd, met als absolute topper natuurlijk Het Laatste Avondmaal van de alom als Vlaamse meester geroemde Dieric Bouts. In werkelijkheid kwam hij uit Haarlem. De Hollander vestigde zich kort voor 1448 in Leuven, en schopte het in 1472 tot stadschilder. Bij hem zoek je tevergeefs naar de pathos van Van der Weyden of de fotografische precisie van Van Eyck. Bij Bouts draait het om verstilling, rust en onthechting. Opmerkelijk is ook dat hij dit bekende religieuze tafereel in een burgerlijke setting plaatste, en het honderd jaar voor op groot formaat schilderde.

Het Laatste Avondmaal - Dieric Bouts (c) Toerisme Leuven

Zowel het werk van Bouts als de kopie van Van der Weyden hangen in de kooromgeving, het hart van de kerk. Je vindt er ook een indrukwekkende sacramentstoren uit 1450, gemaakt naar een ontwerp van Matheus de Laeyen, een architecturaal en beeldhouwkundig meesterstuk uit het tijdperk van Filips de Goede. Dit tabernakel is een indrukwekkende vertakking van baldakijnen, pinakels, spitsbogen en gotische motieven waarin geconsacreerde hosties (het heilige sacrament) werden bewaard. 

Naast nog een paneel van Bouts stuit je hier ook op de Edelheeretriptiek, de vroegste kopie (1443) van de Kruisafneming van Rogier van der Weyden (ca.1432-1435), een van de invloedrijkste schilderijen uit de vijftiende eeuw. Van der Weyden, de officieuze opvolger van Van Eyck aan het Bourgondische hof, ontpopte zich als de maestro van de gevoelsmatige uitdrukking. Ga ten slotte zeker op zoek naar de Zittende Madonna met kind (1442) en al verlaten we dan het Bourgondische tijdperk: het praalgraaf van de Brabantse hertog Hendrik I (1165-1235) mag je zeker niet missen.

Om het verhaal van de kunstschatten van de kerk in hun historische context te vertellen, werkte museum M een digitale beleving “Tussen Hemel en aarde” uit die bezoekers onderdompelt in de twaalf highlights in de Sint-Pieterskerk. Bezoekers krijgen onder andere de indruk deel uit te maken van ‘Het Laatste Avondmaal’, en dat er water onder hun voeten stroomt bij de kapel van de Fiere Margriet.  

© BVL / MEER

Grote Markt, 3000 Leuven
ma-za: 10-16.30 u, zo en feestdagen: 11-16.30 u, woe: gesloten
Betalend
www.diericbouts.be

Stadhuis © KarlBruninx

3. Stadhuis

Brussel wilde met zijn ambitieuze stadhuis het onder Filips de Stoute en Jan zonder Vrees vervaardigde stadhuis van Brugge naar de kroon steken en zou op zijn beurt de oude Brabantse hoofdstad Leuven uitdagen tot de bouw van een nog ragfijner geciseleerd gotisch stadhuis. In 1439, tijdens de regering van Filips de Goede, nam de bouw een aanvang op basis van de plannen van Sulpitius van Vorst, maar de hertog miste helaas de afwerking. Het gebouw kwam pas klaar in 1469, twee jaar na zijn dood. Maak zelf de proef op de som, kijk de ogen uit je hoofd en geef dan toe: dit onwaarschijnlijke kantwerk van steen is terecht wereldberoemd. 

Het historisch stadhuis wordt gerestaureerd en krijgt een nieuwe culturele en toeristische invulling. Als open huis verwelkomt het vanaf 2027 Leuvenaars en toeristen.

© BVL / MEER

Grote Markt, 3000 Leuven
Rondleidingen
www.visitleuven.be

Terug naar boven