Mechelen

door Bart Van Loo, auteur van De Bourgondiërs

Mechelen

Hof van savoye (c)stadMechelen

1. Hof van Savoye

In 1506 stierf onverwacht Filips de Schone, vorst van de Nederlanden. Het dompelde zijn vader Maximiliaan, die ook al veel te vroeg zijn vrouw Maria van Bourgondië had verloren, in diepe rouw. Filips’ vrouw Johanna kon de schok helemaal niet verwerken, en weigerde afstand te doen van het stoffelijk overschot van haar man. Sindsdien noemen we haar Johanna de Waanzinnige.

Wie moest nu voor de zesjarige kleinzoon Karel (en zijn zusjes) zorgen? Het was tante Margaretha van Oostenrijk, zus van Filips, die naar Mechelen kwam en voor haar neefje en nichtjes zou zorgen. Ze zou er tot haar dood in 1530 blijven, en wel in het Hof van Savoye dat algemeen beschouwd wordt als een van de eerste gebouwen met Renaissance-elementen uit de Nederlanden, met dank aan de Mechelse bouwmeesters Antoon en Rombout II Keldermans. 

Begin zestiende eeuw begon Margaretha met het aanleggen van een grote verzameling van laatmiddeleeuwse meesters, schilders die boven zich uit konden groeien dankzij het Bourgondische mecenaat van haar voorvaderen. Haar neefje Karel was getuige van haar verzamelwoede. De idee van een belangwekkende Bourgondische cultuur werd hem met de paplepel ingegoten en zou nooit uit zijn gedachten verdwijnen. Ze hield, net als haar overgrootvader Filips de Goede, erg veel van polyfone muziek. In het Hof van Busleyden kun je nog een absoluut topstuk aanschouwen: het originele koorboek van Margaretha.  

Vergeet zeker niet om een kijkje in de fraaie binnentuin te nemen, en om een blik te werpen op het standbeeld van Margaretha van Oostenrijk op de Schoenmarkt, die ze in Mechelen trouwens liefkozend “Ons Margriet” noemen. Haar beeld uit 1849 dreigde weg te zakken toen bij aanvang van de 21ste-eeuw een ondergrondse parking werd aangelegd. Margaretha bleek te zwaar – een mooi symbool voor haar historische gewicht - en werd verkast naar de Schoenmarkt waar ze sindsdien uitkijkt op de eveneens heraangelegde Grote Markt. 

© BVL / MEER

Keizerstraat 20, Mechelen
Ma-Vr 7:30-16u15, Za 8:30-15u30
Vrije toegang binnentuin
www.visitmechelen.be

Schepenhuis @StadMechelen

2. Het Schepenhuis

In 1473 maakte de Bourgondische hertog Karel de Stoute korte metten met de oude plicht en gewoonte om steeds naar het Parijse Parlement te grijpen als hoogste hof van beroep. Het was een zoveelste provocatie aan het adres van Parijs, een poging om Bourgondië hetzelfde statuut als Frankrijk te geven. Kortom, wat we zelf doen, doen we beter. Mechelen werd het hart van het Bourgondische rijk. 

Karel smolt de altijd met hem meereizende Grote Raad om tot Parlement en gaf dit hooggerechtshof een vaste stek in Mechelen, meer bepaald in het Schepenhuis dat tussen de IJzerenleen en de Grote Markt ook vandaag zijn gotische waardigheid trots incarneert. 

De eerste vermelding van dit stenen gebouw dateert uit 1288, en het wordt dan ook beschouwd als het oudste stadhuis van Vlaanderen – schepenbanken hadden destijds veel meer bevoegdheden dan burgemeesters en raadslieden vandaag hebben, zo spraken ze bv. ook recht over financiële misdrijven en burgerlijke geschillen. 

Vandaag huist hier de toeristische dienst van de stad Mechelen. Wandel niet alleen binnen om informatie te vragen, maar ook om de twee grote muurschilderingen uit de zestiende eeuw te aanschouwen. Je vindt er ook belevingseilanden, die de positie van Mechelen als hoofdstad van de Nederlanden kaderen en die je mogelijk inspireren tot een bezoek aan andere Bourgondische locaties in Vlaanderen.

© BVL / MEER

Vleeshouwersstraat 6, Mechelen
Ma-Za 10-16/17*u, Zo 12:30-16/17*u. Van 1/4-31/10
www.visitmechelen.be

Dijlepad Mechelen

3. Patriciërswoningen en kleine stadspaleizen

Dankzij de installatie van het Parlement van Mechelen in 1473 vestigden vele rechters en magistraten zich in Mechelen, dat zou uitgroeien tot een uitgelezen verzameling van luxueuze patriciërswoningen en kleine stadspaleizen, waarvan enkele ook in de eenentwintigste eeuw een onvervreemdbaar deel van het mooie Mechelse centrum blijven. Alvast twee voorbeelden. 

De adellijke familie Schoofs voegde in de loop van de vijftiende eeuw twee panden samen tot één monumenteel stadspaleis waar ook even Jean Carondelet, de eerste voorzitter van het Parlement van Mechelen, zou verblijven. Dit Hof van Schoofs kun je bewonderen op de Korenmarkt.

Het Hof van Cortenbach (tussen de Onze-Lieve-Vrouwe- en Ziekenliedenstraat) dateert uit het begin van de zestiende eeuw. Wellicht werd het gebouwd naar een ontwerp van de beroemde bouwmeester Rombout II Keldermans. Deze architect verbond zijn naam in Mechelen verder nog o.a. aan de Onze-Lieve-Vrouw aan de Dijlekerk en uiteraard het Hof van Savoye. Na grote restauratiewerken komt in dit Hof van Cortenbach vanaf medio 2020 o.a. een horecazaak zodat iedereen de sfeer van de Mechelse hoogtijdagen kan komen opsnuiven. 

Bij de dienst toerisme is er een wandelpocket beschikbaar met een traject langs Bourgondische hoogtepunten. Niet te missen zijn de vijf huizen die nog een eeuwenoude houten voorgevel hebben. Om alleen maar het oudste te noemen: Den Vijgenboom, op de hoek van de Sint-Katelijnestraat en de A.B.- straat, met een houten puntgevel uit het begin van de zestiende eeuw. Misschien dat de jonge keizer Karel hier nog een blik op heeft geworpen. 

© BVL / MEER

Mechelen Palace Margareta Van Oostenrijk (c) Toerisme Mechelen

4. Het Paleis van Margaretha van York (de stadsschouwburg)

Wie van de trouwe toeschouwers zou nog weten dat lang geleden hier het Hof van Kamerijk stond – de gevel staat er vandaag nog altijd: het paleis van Jan VI van Bourgondië, een bastaardzoon van Jan zonder Vrees die het tot bisschop van Kamerijk schopte. In het Bourgondische tijdperk namen bastaards vaak belangrijke posities in, zeker als er in de reguliere opvolging weinig mannen opdoken. In 1480, drie jaar na de dood van haar echtgenoot Karel de Stoute, kwam het gebouw in het bezit van Margareta van York, die grote verbouwingswerken liet uitvoeren. Toen amper twee jaar later haar stiefdochter Maria van Bourgondië na een tragisch jachtongeval om het leven kwam, nam Margaretha de opvoeding van haar kleinkinderen Margaretha van Oostenrijk en Filips de schone ter harte. Hier zou vervolgens eveneens de latere keizer Karel, de zoon van deze Filips, zijn jeugd doorbrengen. 

Uiteindelijk zouden hier talloze prinsen en prinsessen worden opgevoed, alle afkomstig uit het netwerk van de Habsburgers. Het paleis groeide uit tot een echt ‘kinderhof’ waarop een gegeven moment wel 80 kleine Habsburgertjes resideerden, compleet met een eigen hofhouding. De grootste intellectuelen van die tijd, waaronder niemand minder dan Erasmus, werden naar Mechelen gehaald om de kinderen te onderwijzen.

Dit paleis noemt men sinds het verblijf van de jonge Karel het “Keizershof”, het decor van zoveel Bourgondische jachtpartijen en hofbals, van banketten waar potsenmakers, goochelaars, zangers en muzikanten hun beste beentje voorzetten. De ultieme bestemming van dit gebouw mag dan eigenlijk ook geen verrassing heten. Begin zeventiende eeuw namen de jezuïeten het gebouw over. Ze bouwden de grootste zaal om tot een theater. 

En jawel, vandaag huist hier de Mechelse Stadsschouwburg. Exact op de plek waar de toeschouwers nu zitten, ontving Margaretha van York haar gasten. Liefhebbers van stambomen kunnen het kwartiertje voor de voorstelling benutten om de hele Bourgondische opvolging in gedachten bij elkaar te puzzelen. En zich tegelijk proberen voor te stellen dat heel wat van die freules en edellieden hier net zoals zij op bezoek kwamen… of er gewoon woonden. 

© BVL / MEER

Keizerstraat 3, Mechelen
Enkel buitengevel te bezichtigen
www.visitmechelen.be 

Museum Hof van Busleyden (c) Sophie Nuytten

5. Hof van Busleyden

Na een omvangrijke restauratie kreeg het Mechelse Hof van Busleyden sinds de zomer van 2018 een nieuwe bestemming als museum dat het Bourgondisch-Habsburgse verleden van Mechelen, maar ook van onze contreien in het algemeen wil ontsluiten en op zoek gaat naar de betekenis hiervan vandaag. Het museum is gehuisvest in een prachtig vroeg-zestiende-eeuws stadspaleis, een van de eerste renaissancegebouwen in de Nederlanden. Het werd opgetrokken voor de humanist Hiëronymus van Busleyden, een vriend van Erasmus en Thomas More en rechter aan de Grote Raad van Mechelen.

Aarzel vooral niet en zak af naar Het Hof van Busleyden. Flaneer hier door de Bourgondisch-Habsburgse Nederlanden aan de hand van unieke kunstwerken, zoals de Mechelse Besloten Hofjes, het Koorboek van Margareta van Oostenrijk, een tapijt over de inname van Tunis door de troepen van Karel V en een zeldzame reeks portretten van de Bourgondisch-Habsburgse vorsten. Thema's als publieke feesten, het sociale weefsel van de stad, exploratie en creativiteit, het persoonlijk leven en meditatie en bezinning leggen de brug tussen de vijftiende-zestiende eeuw en vandaag.

Dit tot een museum omgebouwde stadspaleis is bovendien bijzonder geschikt voor families met kinderen. Aan de hand van een op maat gemaakt parcours ontdekken kinderen spelenderwijs de verhalen van machtige vorsten, ridders, spectaculaire stedelijke feesten, en het meesterschap van de Bourgondische kunstenaars en ambachtslui.

© BVL / MEER

Sint-Jansstraat 2A
Vr-Di 10-17u, Do 10-22U
Betalend
www.hofvanbusleyden.be

Sint-Romboutstoren (c) Visit Mechelen

6. Grote Markt, stadhuis, Sint-Rombouts

Ga hier gewoon even staan, en kijk goed rond. 

Natuurlijk wordt je blik meteen naar de kathedraal gezogen, naar de Sint-Romboutstoren, die ook dienstdeed als belfort. In 1452 – onder Filips de Goede dus – werd de eerste steen gelegd. De vooropgestelde 167 meter werden niet gehaald, maar met zijn imposante 97 meter zie je het nog altijd als eerste gebouw in de verte opduiken als je naar Mechelen rijdt. De oudste klok in de toren draagt de naam van Christus – Yhesus – en laat al van zich horen sinds 1480, het geboortejaar van Margareta van Oostenrijk. Binnen prijken wapenschilden die herinneren aan de Kapittelvergadering van de Orde van het Gulden Vlies in 1491. De dan amper dertienjarige Filips de Schone, broer van Margaretha, zat die voor. 

Laat je blik nu zakken en bekijk al die historische panden op de Grote Markt, ze bestrijken de periode van de zestiende tot achttiende eeuw, ze omarmen renaissance en rococo. En houd je blik dan gevestigd op het zogeheten Huis van Keulen (nr.26) – dat wellicht ook weer een ontwerp is van Rombout II Keldermans, de Mechelse stadsarchitect die zoveel sporen heeft achtergelaten. Het huis dateert uit het begin van de zestiende eeuw, het tijdperk van Margaretha van Oostenrijk. 

Grote Markt - Mechelen

En natuurlijk mag je het stadhuis niet vergeten, met aan de ene kant de lakenhal uit de veertiende eeuw, en aan de andere kant het Paleis van de Grote Raad – die daar opmerkelijk genoeg nooit is samengekomen omdat deze vleugel pas in het begin van de twintigste eeuw is afgeraakt: weliswaar op basis van de plannen van de onvermijdelijke bouwmeester Keldermans, maar tegelijk ook voorzien van enkele neogotische franjes. Als je echt gemotiveerd bent, treed dan naderbij en ga aan de kant van de Befferstraat tussen de 36 medaillons op zoek naar de beeltenissen van de Bourgondische hertogen. Je vindt ze allemaal, van Filips de Stoute, de eerste hertog, tot en met Filips de Schone, de Bourgondisch-Habsburgse landvoogd van de Nederlanden rond 1500. 

© BVL / MEER

Sint-Romboutskathedraal en toren
Onder-den-Toren 12, Mechelen
Enkel toren betalend
www.visitmechelen.be (openingsuren)
Terug naar boven