Besloten Hofjes, Vlaamse meesterwerken door vrouwen

Wie aan een artistiek hoogtepunt denkt, ziet waarschijnlijk een monumentaal schilderij of beeldhouwwerk voor zich. Maar meesterwerken bestaan in vele vormen en maten. De Besloten Hofjes zijn daarvan een mooi voorbeeld. Deze rijkgevulde retabelkastjes beelden een spirituele en paradijselijke wereld uit. Een Besloten Hofje is een zorgvuldig uitgekiende compositie van vele verschillende elementen. Dat bestaat onder andere uit de zogenaamde Poupées de Malines (gepolychromeerde beeldjes), zijdebloemen, insignes, medaillons, relieken, artefacten in albast, perkament, papier en pijpaarde. Dat geheel wordt afgewerkt met lovertjes, parels en kralen in glas, been, koraal en amber. Het resultaat: een indrukwekkend ‘tuintje’ vol schoonheid, zorgvuldig gemaakt in een ondiep houten kastje. Op de luiken van die kastjes zien we afbeeldingen van opdrachtgevers of patroonheiligen.   

Je bewondert deze prachtige kunststukjes vandaag in Museum Hof van Busleyden in Mechelen. Daar ontdek je een verzameling van zeven Besloten Hofjes. Die waren lange tijd eigendom van de Onze-Lieve-Vrouw-Gasthuiszusters Augustinessen. Vandaag zijn ze erkend als Vlaamse Topstukken. Het Besloten Hofje met de heiligen Sint-Elisabeth, Sint-Ursula en Sint-Catharina is waarschijnlijk het hoogtepunt van deze collectie. Die drie centrale beelden zijn mooie voorbeelden van de zogenaamde Poupées de Malines (‘Mechelse poppetjes’). Die beeldhouwwerkjes werden gesneden uit notenhout en vertonen vaak dezelfde gelaatstrekken: een rond gezichtje, hoog voorhoofd, fijne pruillippen en amandelvormige ogen. De kleuren blauw, rood en goud keren vaak terug in hun kledij.