Catharina van Hemessen

KBC Antwerpen

Catharina van Hemessen (1528 - na 1567) is een pionier in de Europese kunsten. Deze dochter van een Antwerps schildersgeslacht heeft een klein, maar indrukwekkend oeuvre. Je ontdekt haar werk in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel (KMSKB) en in het Snijders&Rockoxhuis in Antwerpen.

Pionier uit Antwerpen

Op de juiste plek, op het goede moment. Catharina van Hemessen wordt geboren in het Antwerpen van 1528. De stad is dan de belangrijkste handelsmetropool van Noordwest-Europa. Tijdens die gouden eeuw viert Antwerpen ook artistiek hoogtij. Er werken honderden kunstenaars in de stad. De familie van Hemessen speelt daar een belangrijke rol in. Jan Sanders van Hemessen, de vader van Catharina, is een vooraanstaand schilder en deken van de Sint-Lucasgilde. Ook Vlaamse Meester Pieter Bruegel de Oude maakt deel uit van dat genootschap.

Al op jonge leeftijd is Catharina’s talent zonneklaar. Op haar twintigste schildert ze een prachtig portret van zichzelf als kunstenaar, compleet met ezel, penselen en palet in de hand. Dat is een briljante en vernieuwende ingeving. Catharina is de eerste Europese kunstenaar ooit die zichzelf zo afbeeldt. ‘Zelfportret achter een schildersezel’ uit 1548 vind je in het Kunstmuseum Basel.

Catharina van Hemessen, Vrouwenportret (1549), Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel, foto Grafisch Buro Lefevre, Heule

Catharina van Hemessen, Vrouwenportret (1549)

KMSKB foto Grafisch Buro Lefevre Heule

Een sterke vrouw in een mannenwereld

Dat opmerkelijke zelfportret wordt niet haar laatste primeur. Catharina van Hemessen is ook de eerste vrouwelijke kunstenaar uit onze regio waar gesigneerd werk van is bewaard. Een indrukwekkende prestatie, aangezien de schilderkunst dan vooral een mannenzaak is. Vastberaden en met een uitzonderlijke finesse bouwt ze aan haar kleine, maar ijzersterke oeuvre. Ze signeert haar schilderijen met trots en wordt dan al gewaardeerd door kenners in binnen- en buitenland.

Catharina van Hemessen Portret van een jonge dame met haar hond Collectie Vlaamse Gemeenschap (c) Museum Snijders&Rockox foto C Verhelst public domain

Catharina van Hemessen - Portret van een jonge dame met haar hond

Museum Snijders&Rockox foto C Verhelst public domain

Catharina van Hemessen in Vlaanderen

Vandaag zijn een twintigtal van haar schilderijen bewaard. Enkele daarvan ontdek je in Vlaanderen.

In de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel (KMSKB) bewonder je twee van haar werken: Mansportret en Vrouwenportret.
Het Snijders&Rockoxhuis in Catharina’s thuisstad Antwerpen toont ook twee van haar schilderijen. Daar ontdek je de Bewening van Christus en Portret van een jonge vrouw en haar hond.

Niet thuis?
Nooit ver weg ...

Vlaamse meesterwerken genieten wereldwijde faam. Daarom reizen sommige topwerken soms tijdelijk de grenzen over voor tentoonstellingen in gerenommeerde buitenlandse musea. Maar ook dan valt er in Vlaanderen altijd een schat aan meesterwerken te ontdekken: in onze musea, steden en erfgoedlocaties. Hier woonden en werkten de Vlaamse Meesters, hier vonden ze de inspiratie voor hun meesterwerken.